ラテン語の格変化 (ギリシア式)

ラテン語の格変化 (ギリシア式)は、ギリシャ語からの借用語(普通名詞、ギリシャ人名)をラテン語として格変化させることである。 その格変化の実例は非常に多様であるが、一定のパターンも存在する。例えば、人名の多くは完全にラテン語化され、ラテン語としての語幹種別に従って規則変化をすることが多い。また、ギリシャ語の元の語形を保持しているものがあれば、ギリシャ語・ラテン語双方の語形が混ざっているものもある。ただし、多様性が高いのは単数であって、複数は規則変化することがほとんどである。

  • 単数呼格では、-is, -ys, -ēs, -eus, -ās (属格:-antis)で終わる人名は語尾の-sが脱落する。
  • 単数対格は、-emではなくギリシャ式の-aの語尾になるものがある(人名に多い)。-ēs, -is, -ysで終わる人名は-ēn, -in, -yn, -ēm, -im, -ymの語尾になる。
  • -osで終わる名詞(地名が多い)は第2格変化となり、対格が-onになることがある。例:Dēlosの対格はDēlon (韻文ではDēlumもある)。
  • 単数属格は、-ēsで終わる人名は-ī, -isとなる。-ôで終わる女性名詞には属格で-ūsとなるものもある。
  • -eusで終わるギリシャ語の名詞は、ギリシャ語の格変化とラテン語の格変化(第2格変化)の双方が混ざった変化をする(ただし、単数属格の-eīと与格の-eōは韻文では本来の2音節が1音節で発音される場合がある)。
  • 複数主格が-ēsではなく-esとなるものがあり、同じ名詞が複数対格では-ēsではなく-āとなることがある。
  • 複数属格が-ōn, -eōnとなるケースがある。例:GeōrgicōnやMetamorphōseōnのような書籍のタイトル。
  • ギリシャ語の中性名詞で語尾が-ma (属格:-matis) となるものは、ラテン語では複数与格・奪格が必ず-ibusではなく-īsとなる[1]

第1格変化

固有名詞(人名)のうち、-ē (fem.)、-ās (masc.)で終わるものは第1格変化となる。-ēs (masc.)、-dēs(父称名・父親名・父系父祖名、patronymics)で終わるものも第1格変化が多い。 普通名詞にもsōphistēs(ソフィスト、詭弁家)のような例がある。 -ēで終わる名詞にはギリシャ式とラテン式の双方の格変化パターンを併用するものがある。例えば、Atalantē, -ēs(ギリシャ式)にはラテン式のAtalanta, -aeの単数主格(辞書形)・格変化も併存する。

固有名詞

Pēnelopē, -ēs f. Circē, -ēs/-ae f. Aenēās, -ae m. Leōnidās, -ae m. Anchīsēs, -ae m. Alcīdēs, -ae
Hercules m.
主格 PēnelopēCircēAenēās-āsLeōnidās-āsAnchīsēs-ēsAlcīdēs-ēs
呼格 Aenēā
(-a)

(-a)
Leōnidā
(-a)

(-a)
Anchīsē
(-a)
(-ā)

(-a)
(-ā)
Alcīdē
対格 Pēnelopēn
(-am)
-ēn
(-am)
Circēn
(-am)
-ēn
(-am)
Aenēān
(-am)
-ān
(-am)
Leōnidān
(-am)
-ān
(-am)
Anchīsēn
(-am)
-ēn
(-am)
Alcīdēn
(-am)
-ēn
(-am)
属格 Pēnelopēs
(-ae)
-ēs
(-ae)
Circēs
(-ae)
-ēs
(-ae)
Aenēae-aeLeōnidae-aeAnchīsae-aeAlcīdae-ae
与格 Pēnelopae-aeCircae-ae
奪格 Pēnelopē
(-ā)

(-ā)
Circē
(-ā)

(-ā)
AenēāLeōnidāAnchīsāAlcīdē
(-ā)

(-ā)

名詞

nymphē, -ae f.
ニンフ
comētēs, -ae m.
彗星
xiphiās, -ae m.
メカジキ・かじき座
単数 複数 単数 複数 単数 複数
主格 nymphē
(-a)

(-a)
nymphae-aecomētēs
(-a)
-ēs
(-a)
cometae-aexiphiās
(-a)
-ās
(-a)
xiphiae-ae
呼格 comētē
(-a)

(-a)
xiphiā
(-a)

(-a)
対格 nymphēn
(-am)
-ēn
(-am)
nymphās-āscomētēn
(-am)
-ēn
(-am)
comētās-āsxiphiān
(-am)
-ān
(-am)
xiphiās-ās
属格 nymphēs
(-ae)
-ēs
(-ae)
nymphārum-ārumcomētēs
(-ae)
-ēs
(-ae)
comētārum-ārumxiphiēs
(-ae)
-ēs
(-ae)
xiphiārum-ārum
与格 nymphae-aenymphīs-īscomētae-aecomētīs-īsxiphiae-aexiphiīs-īs
奪格 nymphē
(-ā)

(-ā)
comētē
(-ā)

(-ā)
xiphiē
(-ā)

(-ā)

第2格変化

固有名詞

Īlion/-um, -ī m.
Troy
Panthūs, -ī m. Androgeōs/-us, -ī m.
主格 Īlion
(-um)
-on
(-um)
Panthūs-ūsAndrogeōs
(-us)
-ōs
(-us)
呼格 Īlie-ePanthūAndrogeū
(-e)

(-e)
対格 Īlion
(-um)
-on
(-um)
Panthūn
(-um)
-ūn
(-um)
Androgeō
Androgeōn
Androgeōna
(-um)

-ōn
-ōna
(-um)
属格 ĪliīPanthīAndrogeī
与格 ĪliōPanthōAndrogeō
奪格

名詞

atomos/-us, -ī m.
原子
phaenomenon/-um, -ī n.
現象
単数 複数 単数 複数
主格 atomos
(-us)
-os
(-us)
atomīphaenomenon
(-um)
-on
(-um)
phaenomena-a
呼格 atome-e
対格 atomon
(-um)
-on
(-um)
atomōs-ōsphaenomenōs-ōs
属格 atomīatomōrum-ōrumphaenomenīphaenomenōrum-ōrum
与格 atomōatomīs-īsphaenomenōphaenomenīs-īs
奪格

第3格変化

固有名詞

Solōn/Solo, -is m. Xenophōn, -ntis m. Atlās, -ntis m. Paris, -idis/-idos m. Thalēs, -is/-ētis m.
主格 Solōn
Solo
-ōn
-o
Xenophōn-ōnĀtlās-āsParis-isThalēs-ēs
呼格 Solōn-ōnĀtlāPari
(-is)
-i
(-is)
Thalē
対格 Solōna
(-em)
-ōna
(-em)
Xenophōnta
(-em)
-ōnta
(-em)
Ātlanta
(-em)
-anta
(-em)
Parida
Paridin
(Parim)
-ida
-in
(-im)
Thalēta
Thalēn
(-em)
-ēta
-ēn
(-em)
属格 Solōnis-ōnisXenophōntis-ōntisĀtlantis-antisParidos
(-idis)
-idos
-idis
Thalētis
Thalis
-ētis
-is
与格 Solōnī-ōnīXenophōntī-ōntīĀtlantī-antīParidī
Paridi
-idī
-idi
Thalētī
Thalī
-ētī
奪格 Solōne-ōneXenophōne-ōneĀtlante-anteParide-ideThalē

名詞

āēr, -eris, -eros
空気 m. or f.
hērōs, -is
英雄 m.
haeresis, -is
異端 f.
単数 複数 単数 複数 単数 複数
主格 āēr-ērāerēs-ēshērōs-shērōēs-ēshaeresis-ishaeresēs-ēs
呼格 haeresi
(-is)
-i
(-is)
対格 āera
(-em)
-a
(-em)
āerēs
āera
-es
-a
hērōa
(-em)
-a
(-em)
haeresin
haeresem
haeresim
in
-em
-im
haeresēs
haeresīs
-ēs
-īs
属格 āeros
(-is)
-os
(-is)
āerum-umhērōis-ishērōum-umhaereseōs
haeresios
(-is)
eōs
ios
-is
haeresium-ium
与格 āerīāeribus-ibushērōīhērōibus-ibushaeresei
(-ī)
-ei
haeresibus-ibus
奪格 āere-ehērōe-ehaeresei
(-e)
(-ī)
-ei
(-e)
(-ī)

第4格変化

名詞

ēchō, -ūs f.
響き
単数 複数
主格 ēchōēchūs-ūs
呼格
対格 ēchum-um
属格 ēchūs-ūsēchuum-uum
与格 ēchuī-uīēchibus-ibus
奪格 ēchū

混合タイプ

固有名詞

Orphēūs, -eus/-ēī m. Athōs, -ō/-ōnis m. Oedipus/-ūs, -odis/-odī m. Achillēs/-eus, -eī/-īs/-ī/-is m. Sōcratēs, -ī/-is m. Dīdō, -ūs/-ōnis f.
主格 Orphēūs-ēūsAthōs-ōsOedipus
Oedipūs
-us
-ūs
Achillēs
Achilleus
-ēs
-eus
Sōcratēs-ēsDīdō
呼格 Orphēū-ēūOedipus-usAchillēs
Achille
Achillē
Achillēī
-ēs
-e

-ēī
Sōcratē
Socrates

-es
対格 Orphea
Orpheum
-ea
-eum
Athō
Athōn
Athōnem

-ōn
-ōnem
Oedipoda
Oedipum
-oda
-um
Achillea
Achillēn
Achillem
-ea
-ēn
-em
Sōcratōn
Sōcratēn
Sōcratem
-ōn
-ēn
-em
Dīdō
Dīdōnem

-ōnem
属格 Orpheus
Orphēī
-eus
-ēī
Athō
Athōnis

-ōnis
Oedipodī
Oedipodis
-odis
-odī
Achilleī
Achilleīs
Achillī
Achillis
-eī
-īs

-is
Sōcratī
Sōcratis

-is
Dīdūs
Dīdōnis
-ūs
-ōnis
与格 Orpheō-eōAthōOedipodī-odīAchillīSōcratīDīdō
Dīdōnī

-ōnī
奪格 Athōne-ōneOedipode
Oedipō
-ode
Achille
Achillē
Achillī
-e

Sōcrate-eDīdō
Dīdōne

-ōne


脚注


外部リンク

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.