置き換わったトルコ語の借用語

本稿はトルコ言語協会(Türk Dil Kurumu - TDK)によって提案されトルコ語の固有語に置き換えられた借用語(アラビア語・ペルシア語などによる)の一覧である。トルコ語協会は1932年にムスタファ・ケマルの指示でトルコ語の調査、語彙の刷新(言語純化運動)を目的として設立した機関で、廃用となっていた固有語などを用い借用語に代わる数百の単語を提示した。

一覧

アラビア語・ペルシア語

オスマン語、現代トルコ語のつづり、対応する置き換えられた単語、意味を挙げる。

オスマン語のアラビア文字表記・ラテン文字転写 現代トルコ語に合わせた綴り 現在使用されている語 意味 注
عضله ˤaḍaleadalekas筋肉「押す」を意味するkasmakより
affetmek*affetmekbağışlamak許すトルコ語では日本語で漢語の動詞に「する」をつけて扱うように借用語にetmekをつける。afはアラビア語による。ただし、bağışlamakは他に「与える」などの意味もある。
عقد ˤaqd*、مقاوله mukâveleakit、mukavelesözleşme、anlaşma契約
عامل ˤâmilamiletmen要素
بارز bâriz*barizkesin、belli明瞭な、当然な
بسيط basîṭ*basitkolay容易な、簡単な
جنوب cenûbcenupgüney南
جواب cevâb*cevapyanıt答え
جمله cümle*cümletümce**文
چهره çehre***çehreyüz顔
çeşit*、***çeşittür種類
دفعه defˤa*、کره kere*defa、kerekez回、回数
درد derd*、***dertağrı痛み
دور devr*devirçağ時代
دوره devre*devredönem学期devreは「時期」「サイクル」「議会の会期」などの意味を持つが、「学期」の意味は失われた。
ابعاد ebˤâd*ebatboyut次元、寸法
ابدى ebedî*ebedîsonsuz永遠、終わりが無い
اجداد ecdâdecdatata祖先
اجل ecelecelölüm死
اجنبی ecnebîecnebiel、yabancı外国人
امنيت emniyyet*emniyetgüvenlik安全
اثر eser*eseryapıt作品
اسير esîr*esirtutsak捕虜、囚人
اوراق evrâk*evrakbelge文書アラビア語でevrākはvārākの複数形であるがトルコ語ではevrakは単数形として扱われる。
اول evvel*evvelönce以前
فعال faˤâl*faaletkin活動的な
فن fenn*、علم ilm*fen、ilimbilim科学
فعل fi'l*fiileylem動詞
غرب garbgarpbatı西
غير gayrgayribaşka違うアラビア語で"gayr-i"は否定の接辞
گزيده güzîde***güzideseçkinエリート
حادثه hadise*hadiseolay事象、出来事
حافضه hâfıza*hafızabellek記憶コンピューターのRAMはönbellekという。
حفریات hafriyyâthafriyatkazı発掘
حق hak*hakpay部分hakは「正義」「権利」の意味でも用いられる。
حقيقت hakikat*hakikatgerçek真実、事実
حاكم hâkim*hâkimyargıç裁判
حال hâl*、وضعيت vaziyet*hâl、vaziyetdurum状況
خليطه halîtahalitaalaşım合金
خراب harâb*、ویران viran***harap、viranyıkık荒廃した
حرارت harâret*hararetısı¹、sıcaklık²熱¹、温度²両方に用いられた。
حرف harf*harfses**文字
hassas*hassasduyarlı敏感な
حشره haşere*haşereböcek昆虫
خطا hatâ*、قصور kusûr*hata、kusuryanlış誤り
خاطره hâtıra*hatıraanı回憶
حيات hayât*、عمر ömr*hayat、ömüryaşam命
حيثيت haysiyyet*haysiyetsaygınlık尊さ
هديه hediyye*hediyearmağan贈り物
هنوز henüz*、***henüzdaha未だ
حدت hiddet*hiddetkızgınlık、öfke怒り
خلاف hilâfhilafkarşıt反対
خواجه hôca*、***hocaöğretmen教師
خصوص husûshususkonu主題
حضور huzûr*huzurdirlik**安楽
هجوم hücûm*hücumsaldırı攻撃
حرمت hürmet*hürmetsaygı尊敬
ابتدائی ibtidâ'îiptidaiilkel主要な、最初の
افتخار iftihâr*iftiharövünme高慢
اختيار ihtiyâr*ihtiyaryaşlı(年が)老い
احتياط ihtiyâtihtiyatyedek備え
الهام ilhâm*ilhamesinひらめき
عمار i'mâr*imarbayındırlık構成、建設、発展
امكان imkân*imkânolanak機会
imla*imlayazım綴り
imtihanimtihansınav試験
imtiyaz*imtiyazayrıcalıkフランチャイズ
inhisarinhisartekel独占
انسان insan*insankişi**人
ارتفاع irtifairtifayükseklik高さirtifaは航空の分野で用いられる。
ارثی irsî*ırsikalıtsal、kalıtımsal世襲の
اسم ism*isimad名前、名詞
istirahat*istirahatdinlenme回復、休憩
استشناء istisnâ'*istisnaaykırı相容れない
iştigaliştigaluğraş、uğraşı職業
iştirakiştirakortaklık協力
izah*izahaçıklama解釈
izdivaçizdivaçevlilik結婚
kabiliyet*kabiliyetyetenek、yeti能力、才能
kader*kaderyazgı**運命
kâfikâfiyeter十分な、足る
كائنات kâinâtkâinatevren宇宙
kalp*kalpyürek心臓
قانون kanun*kanunyasa法律
kafiye*kafiyeuyak**韻
كانون اول kanun-ı evvelkânunuevel aralık十二月
كانون شانى kanun-ı sânîkânunusani ocak一月
كلمه kelime*kelimesözcük言葉
kısım*kısımbölüm部分
kuvvet*kuvvetgüç力
لطيفه lâtîfelatifeşaka冗談
لسان lisân*lisandil言語
لغات lûġatlügatsözlük辞書
لزوملو lüzûmlu*lüzumlugerekli必要な
معاش maâş*maaşaylık賃金
mabed*mabettapınak寺院
mafsal*mafsaleklem靭帯mafsalは「精神的な絆」「紐帯」の意味で用いる
mağdur*mağdurkıygın**侮辱されたkıygınはほとんど用いられない
mahlûk*mahlukyaratık生物アラビア語の複数形に由来するmahlukatも単数として使われることがある
mahsul*mahsulürün生産物mahsulは「生産」の意味
mahsus*mahsusözgü独特な
maksat*maksatamaç目的
makul*makuluygun、elverişli(価格が)適切な、値頃の
manâ*mânaanlam意味
مانع mâni'*mâni engel障害
مصرف masraf*masrafgider、harcama費用
مجبور mecbûr*mecburzorunlu義務、強制な新旧両者が名詞・形容詞で用いられる
مجهول meçhul*meçhulbilinmeyen未知の
مفهوم mefhum*mefhumkavram概念
مهتاب mehtap***mehtapay ışığı月光
مکروه mekruhmekruhiğrenç嫌なmekruhは「禁ぜられた」という意味でも用いる。
melez*melezkırma混血、ハイブリッド
مملکت memleket*memleketülke国memleketは「祖国」の意で用いられる。
مراسم merasim*merasimtören祝祭
مرثیه mersiyemersiyeağıt悲歌
مسعود mes'ûdmesutmutlu幸せな
مشهور meşhûr*meşhurünlü有名な
مشروبات meşrubatmeşrubatiçecek飲み物
موقعى mevkiî、مكان mekân*mevki、mekânyer、konum場所
ميدان meydân*、ساحه sâhameydan、sahaalan**領域、区域alanは主に数学で線分に囲まれた範囲などをいう。meydan、sahaも稀にこの意味で用いることがある。
ميل meyilmeyileğim傾いた
ميل meyil*meyileğilim傾向
miras*miraskalıt**相続kalıtはほとんど用いられないがこれによるkalıtımsal(世襲の)などは用いられる。
مسافر misâfir*misafirkonuk客人
مثال misâl*misalörnek例
مسکين miskînmiskinuyuşukだらけた
معامله muamele*muameledavranış振る舞い
معما muammamuammabilmeceパズル
معاصر muasırmuasırçağdaş同時代の
معاون muavin*、yaver***muavin、yaveryardımcı助け人
معجزه mucize*mucizetansık**奇跡tansıkはほとんど用いられない。
محقق muhakkak*muhakkakkesin、kesinlikle確か(に)
محاربه muhârebe、حرب harb、جنگ cenk***muharebe、harp、cenksavaş戦闘
فهرست fihristfihrist içindekiler目録
مقدس mukaddesmukaddeskutsal聖なる
منتظم muntazam*muntazamdüzgün、düzenliレギュラーな、スムーズな
مربع murabbamurabbakare四角 murabbaは「四行連句」を指す
معتدل mutedilmutedilılım、ılımlı穏当な
موفقيت muvaffakıyyetmuvaffakiyetbaşarı成功
مبالغه mübalâgâmübalağaabartma誇張
مجادله mücadele*mücadeleçaba、uğraş努力
مدافعه müdâfaamüdafaakoruma守護、保護
مداخله müdâhale*müdahalekarışma干渉
مدت müddet*müddetsüre持続
موسسه müessesemüessesekurum協会、機関
مهم mühim*mühimönemli重要な
مومنmümininanan信者
مناسبت münâsebet*münasebetilişki関係
مراجعت müracaatmüracaatbaşvuru申請
mürekkepmürekkepbirleşmiş、birleşik連合のmürekkepは現在、専ら「インク」の意味として使われる
مسابقه müsâbakamüsâbakakarşılaşma試合
مسامحه müsamaâmüsamahahoşgörü許し、寛容
مستحجن müstehcen*müstehcenuygunsuz不適切な
مسوده müsvedde*müsveddetaslak草稿
مطالعه mütâlaamütalaadüşünce考察、考え mütalaaは「熟読」「勉強」の意味もある。düşünceは「アイデア」の意味もある
متارکه mütarekemütarekeantlaşma和約
متفرق müteferrikmüteferrikdağınık乱雑な、混乱な
متخصص mütehassısmütehassısuzman専門家
مزمن müzminmüzminsüreğen長期な、慢性のsüreğenは稀に用いられる
نغمه nağmenağmeezgi旋律
nafile*nafileboşuna無用な
نصيحت nasîhat*nasihatöğüt助言
nazırnazırbakan大臣
نفس nefes*nefessoluk息
nesil*nesilkuşak世代
نتيجه netîce*neticesonuç結果
نهايت nihâyet*nihayetson、sonunda最後(に)
نكاح nikâh*nikâhdüğün結婚現在はnikâhが結婚の行為、düğünが結婚式を指す。
نسبت nisbet*nispetoran比率
پاپوش pabuş***pabuçayakkabı靴
رای reyreyoy投票
رئيس reîsreisbaşkan大統領
رویا rüya*rüyadüş夢
روزگار rüzgâr*、***rüzgâryel風
ساده sade*、***sadeyalın平らな
سطح satıhsatıhyüzey表面
سیاره sayyâreseyyarearaba自動車
سبب sebeb*sebepneden理由
سلامت selâmet、عافیت âfiyyetselamet、afiyetesenlik健康
سما semasemagök空
سنه sene*seneyıl年
صحت sıhhatsıhhatsağlık健康
صحبت sohbet*sohbetsöyleşi会話söyleşiは「チャット」「議論」の意味でも用いられる。
سوال sualsualsoru疑問
صلح sulhsulhbarış平和
سکوت sükûtsükûtsessizlik静黙
sürat*sürathız速さ、速度物理学では方向を持たないスカラーとしての速さにsürat、方向を持つベクトルとしての速さにhızを用いる。
şahit*şahittanık目撃者
شرق şarkşarkdoğu東
şart*şartkoşul状態、状況
şatafat(lı)şatafat、şatafatlıgösteriş、gösterişli豪華な見世物、スペクタクル
شمال şimalşimalkuzey北
şuur*şuurbilinç意識
طبيعت tabîat*tabiatdoğa自然
طبيعى tabîî*tabiidoğal自然の、天然の
tabir、ifade*tabir、ifadedeyiş**表現
طلب taleb*talepistek請願、要望
طلبه talebetalebeöğrenci学生
تعمير ta'mîr*、تعديلات ta'dîlât*tamir、tadilatonarım改善
tasavvurtasavvurcanlandırma、tasarı想像
tasdiktasdikonay認可
tashihtashihdüzeltme修正
تصوير tasvîr*tasvirbetimleme記述
طياره tayyâretayyareuçak飛行機
تفصيه tavsiye*tavsiyeöneri提案
تعادل teâdülteadüldenklik平衡
تعامل teâmülteamültepkime、davranış反応、行為
tebessümtebessümgülümseme微笑み
تبديل tebdîltebdildeğişiklik変更、改変
تبريق tebrîk*tebrikkutlama慶祝、祝典
تجلى tecellîtecellibelirme出現
تجسم tecessümtecessümgörünme表現
tecrübe*tecrübedeneyim経験
teçhizatteçhizatdonanım装備、ハードウェア
tedbir*tedbirönlem警戒
teessürteessürüzüntü悲しみ
تكامل tekâmültekâmül evrim、başkalaşım変化、進化
تقاعد tekaüdtekaütemeklilik年金
tekeffültekeffülyükümlenme保証
تكليف teklîf*tekliföneri提案
تلاش telâş*、تاسا tasa***telaş、tasakaygı心配
tenasüptenasüpuyum適合、調和
تنبيه tenbîh*tembihuyarı警告
تنبل tenbel*、***tembelhaylaz気怠い
tercih etmekyeğlemek選ぶ
tercüme*tercümeçeviri翻訳
تشرين اول teşrîn-i evvelteşrinievvel ekim十月
usül*usul、usülyöntem方法
vaat*vaatsöz約束、誓い
vakâvakaolay出来事
vakurvakurağır başlı高貴な字義は「重い頭の」
vasıf*vasıfnitelik性質
vâsivâsiengin莫大な
vaz geçmek*、***vazgeçmek caymak**諦めるvazはペルシア語由来。geçmekは固有語。
فضيفه vazîfe*vazifegörev仕事、任務
vilayet*vilayetil州、県
yekpare***yekparebütün全体の、完全な
tefsir*tefsir yorum解釈、コメント
ضمير zamîr*zamiradıl**代名詞
زور zôr*、***、مشكل müşkülzor、müşkülçetin**困難な
  • * 借用語も多く使われる
  • ** 借用語よりもあまり使われない
  • *** ペルシア語由来(ペルシア語経由のアラビア語由来の単語は含まれない)

他の言語

借用語 対応語 意味 注 対応語
detay*ayrıntı詳細フランス語由来détail
doktrin*öğreti方針、原則フランス語由来doctrine
meridyen*boylam経度フランス語由来méridien
paralel*enlem緯度フランス語由来parallèle
plato*yayla高原フランス語由来plateau
problem*sorun問題フランス語由来problème
karakter*kişilik性格フランス語由来caractère
  • *現在も借用語が用いられることがある。
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.